Plicht vs verantwoordelijkheid

Naar aanleiding van een discussie leek het me leuk om ‘ns tot op het bot te gaan rond het verschil tussen een verantwoordelijkheid en een plicht.

Jawel, dan bevinden we ons meteen op het niveau van de meta-ethiek. In tegenstelling tot de moraalwetenschap, houdt de meta-ethiek zich niet bezig met de kritische bezinning over het juiste handelen, maar wel met de studie van de concepten, methoden en rechtvaardigingen, alsook van de ontologische vooronderstelling van de ethiek als filosofisch vakgebied. Met andere woorden, het richt zich op de centrale begrippen van ethiek zoals “plicht” en “verantwoordelijkheid”.

Maar serieus, voortdurend merk ik dat mensen de begrippen “plicht” en “verantwoordelijkheid” kriskras door elkaar gebruiken – soms zelfs als symbolen. Bij contracten bijvoorbeeld. Soms spreekt men over “segragation of duties” en tegelijkertijd hoor je “separation of responsibilities”.

Neen, er is wel degelijk een semantisch verschil tussen verantwoordelijkheid en plicht.

Een plicht volgens Van Dale:

datgene waarvan men voelt dat men het moet doen; dat wat van iemand geëist wordt door het gezag

Van Dale over verantwoordelijkheid:

de plicht verantwoording af te leggen; grote zorg en toewijding die voor iets vereist zijn

Het verschil? Wel, verantwoordelijkheid is iets waar jij verantwoordelijk voor bent voor de uitkomst. Je moet er verantwoording voor afleggen. Kortom, je neemt je verantwoordelijkheid op. Een plicht kan meer gezien worden als een set van leefregels die je moet volgen. Omdat het “van de moetens” is.

Wanneer je naar een taak kijkt alsof het maar moet, i.e. een plicht is, gaan de hersenen weerstand bieden. Niemand doet graag wat hij/zij moet doen! Echter, als dezelfde taak wordt benaderd vanut het oogpunt van de uitdaging met verantwoordelijkheid, dan richten de hersenen zich op de positieve uitkomst van de taak.

Mijn filosofie is dat “proberen” niet genoeg is. Je moet willen. Je moet niet moeten. Als je faalt, dan is dat jouw eigen verantwoordelijkheid.

One thought on “Plicht vs verantwoordelijkheid”

  1. Wat ook de reden is waarom “plicht” vaker een negatieve klank heeft en “verantwoordelijkheid” een neutrale/ positieve klank.

    In mijn ogen heeft het ook een beetje te maken met de vrijheid die je krijgt om iets te doen. Als je zegt “dit is jouw verantwoordelijkheid” dan heb je meestal wel zelf de keuze hoe je iets aanpakt, zolang je er maar voor zorgt dat het resultaat goed is. Een “plicht” daarentegen geeft al heel wat minder vrijheid omdat het al van den beginne “van de moetens” is, zoals ge al zei, en ook omdat het vaak weinig ruimte over laat om het zelf in te vullen.

    Let wel dat ik hier overal het woord “vaak” gebruik. Het is, zoals bij vele woorden, een kwestie van interpretatie. Ze hangen dan ook vaak samen. Een voorbeeld: hoe je je kind opvoedt is jouw verantwoordelijkheid (je kan dus zelf bepalen welke waarden en normen je het kind mee geeft en welk voorbeeld je zelf stelt), maar dat je het “goed” (laat ons hiervan uitgaan “met liefde en respect”) opvoedt is dan weer een maatschappelijke/ morele plicht.

    Ah, ik ben zo graag eens lekker filosofisch bezig. Meer van dat :p

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *